Tóm tắt nhanh: Ikusei Shuro khác thực tập sinh kỹ năng ở ba điểm cốt lõi. Thứ nhất, mục tiêu chuyển từ giúp nước đang phát triển nâng cao tay nghề sang đào tạo người lao động để ở lại làm việc lâu dài. Thứ hai, thời gian làm việc theo một kế hoạch 3 năm thay cho tối đa 5 năm chia ba giai đoạn. Thứ ba, người lao động được chuyển công ty khi đủ điều kiện, trong khi chế độ cũ về nguyên tắc không cho phép. Ngoài ra còn có yêu cầu tiếng Nhật theo từng mốc, trần phí phái cử 2 tháng lương và lộ trình lên Tokutei Gino rõ ràng hơn.
Khi nghe tin thực tập sinh kỹ năng sắp được thay bằng Ikusei Shuro, câu hỏi phổ biến nhất là hai chế độ này khác nhau ở đâu và bên nào có lợi hơn cho người lao động. Câu trả lời không đơn giản là “chế độ mới tốt hơn”, vì mỗi bên có những điểm lợi và những đánh đổi riêng.
Bài viết này so sánh hai chế độ theo từng nhóm tiêu chí: mục tiêu, thời gian và cách tổ chức làm việc, chuyển công ty, tiếng Nhật, chi phí và mức độ bảo vệ, cuối cùng là đường lên Tokutei Gino. Mỗi phần có một bảng riêng để bạn dễ đối chiếu. Cuối bài có hai hành trình minh họa đặt cạnh nhau theo thời gian.
Nội dung dựa trên Q&A về chế độ Ikusei Shuro của Cục Quản lý xuất nhập cảnh Nhật Bản (ISA) và các tài liệu của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, cập nhật đến giữa tháng 10/2026. Chế độ mới vẫn đang được hoàn thiện, nên các chi tiết chưa chốt sẽ được ghi rõ.
Khác biệt gốc rễ: mục tiêu của hai chế độ
Hai chế độ khác nhau trước hết ở lý do tồn tại. Theo ISA, thực tập sinh kỹ năng nhằm chuyển giao tay nghề để giúp các nước đang phát triển. Còn Ikusei Shuro nhằm đào tạo người lao động để họ ở lại làm việc lâu dài trong các ngành Nhật Bản đang thiếu người. Sự khác biệt này kéo theo hầu hết các thay đổi còn lại, kể cả việc cho phép chuyển công ty.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Mục đích chế độ | Chuyển giao tay nghề, giúp nước đang phát triển | Đào tạo để người lao động ở lại làm việc lâu dài ở ngành thiếu người |
| Trình độ hướng tới | Hoàn thành kế hoạch thực tập theo từng giai đoạn | Đạt trình độ tương đương Tokutei Gino loại 1 sau khoảng 3 năm |
| Phạm vi | 94 nghề, 171 công việc | 17 ngành, chia theo nhóm nghiệp vụ |
| Mối liên hệ với Tokutei | Có thể chuyển tiếp nhưng thiết kế không gắn liền | Thiết kế để nối thẳng sang Tokutei Gino loại 1 |
(Số lượng nghề của chế độ cũ theo danh mục mới nhất của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản. Hai ngành Tokutei là hàng không và vận tải đường bộ hiện không nằm trong 17 ngành của Ikusei Shuro; ngành hàng không đang được đề xuất bổ sung và chờ quyết định của nội các.)
Lý do thay đổi được ISA nêu khá thẳng. Chế độ cũ bị chỉ trích vì khoảng cách giữa mục tiêu chính thức và thực tế sử dụng, và vì vấn đề bảo vệ quyền của người lao động. Nếu bạn cần ôn lại chế độ cũ, hãy xem bài Thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản là gì? và bối cảnh chính sách chung tại bài Những thay đổi chính sách XKLĐ Nhật năm 2025.
So sánh thời gian và cách tổ chức làm việc
Về thời gian, thực tập sinh kỹ năng chia thành ba giai đoạn, tổng cộng tối đa 5 năm. Ikusei Shuro đặt nguyên tắc 3 năm và không còn phân chia giai đoạn 1, 2, 3.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Tư cách lưu trú | Thực tập kỹ năng số 1, số 2, số 3 | Một tư cách duy nhất là “Ikusei Shuro” |
| Thời gian | Số 1 (1 năm), số 2 (2 năm), số 3 (2 năm), tối đa 5 năm | Nguyên tắc 3 năm |
| Kế hoạch được chứng nhận | Chứng nhận riêng cho từng giai đoạn | Một kế hoạch 3 năm, chứng nhận ngay từ đầu |
| Điều kiện tiền nghề và việc làm sau khi về nước | Có yêu cầu (tùy nghề) | Không còn yêu cầu |
| Làm xuyên ngành | Theo nghề đã đăng ký | Không được làm xuyên ngành, ví dụ nông nghiệp mùa hè rồi ngư nghiệp mùa đông |
Có vài điểm khác biệt ít được nhắc đến nhưng ảnh hưởng thực tế:
- Công việc cốt lõi: theo ISA, người lao động phải làm công việc cốt lõi của kỹ năng chính với thời lượng từ 1/3 tổng thời gian làm việc trở lên.
- Phái cử trong nông nghiệp và ngư nghiệp: hai ngành có tính mùa vụ này được phép thực hiện dưới hình thức phái cử, với kế hoạch lập chung giữa bên phái cử và bên nhận.
- Về nước thăm nhà: vẫn được, nhưng thời gian về nước nói chung vẫn tính vào thời gian 3 năm, trừ trường hợp có thông báo tạm dừng chính thức.
- Gia đình: về nguyên tắc không được đi cùng.
So sánh khả năng chuyển công ty
Đây là khác biệt mà người lao động quan tâm nhất. Theo tài liệu của Bộ Y tế, Lao động và Phúc lợi Nhật Bản, thực tập sinh kỹ năng về nguyên tắc không được chuyển công ty theo ý muốn. Ikusei Shuro cho phép, nhưng không phải chuyển tự do. Tokutei Gino loại 1 hiện đã cho phép chuyển công ty trong cùng nhóm nghiệp vụ.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Chuyển theo nguyện vọng cá nhân | Về nguyên tắc không được | Được, có điều kiện |
| Chuyển khi bị bạo hành hoặc vi phạm nghiêm trọng | Được xem xét | Được xem xét |
| Thời gian tối thiểu tại công ty đầu tiên | Không áp dụng | 1 đến 2 năm tùy ngành |
| Phạm vi chuyển | Không áp dụng | Chỉ trong cùng nhóm nghiệp vụ |
| Điều kiện năng lực | Không áp dụng | Đạt mức kỹ năng và tiếng Nhật theo quy định từng ngành |
| Môi giới tư nhân | Không áp dụng | Không được dùng môi giới việc làm tư nhân |
| Công ty tiếp nhận | Không áp dụng | Phải là công ty được đánh giá ưu tú; số người chuyển theo nguyện vọng không quá 1/3 tổng lao động |
| Bồi hoàn chi phí cho công ty cũ | Không áp dụng | Công ty mới trả một khoản bồi hoàn; mức cụ thể chưa công bố |
Một số điểm cần hiểu đúng:
- Thời hạn hạn chế: chính sách hướng tới 1 năm, nhưng trong giai đoạn đầu mỗi ngành được đặt trong khoảng 1 đến 2 năm. Nếu ngành đặt hơn 1 năm, công ty có thể tự rút xuống 1 năm. Nếu giữ mức hơn 1 năm, công ty phải thực hiện các biện pháp nâng cao đãi ngộ theo quy định của ngành.
- Chuyển lần sau: sau khi đã chuyển một lần, bạn phải chờ hết thời hạn hạn chế mới được chuyển tiếp.
- Chuyển trong cùng nhóm nghiệp vụ: bạn không thể chuyển sang một ngành khác, kể cả khi ngành đó thuộc Ikusei Shuro.
Thực tế, quyền chuyển công ty vẫn chịu nhiều ràng buộc, và quy trình điều phối thực hiện qua cơ quan giám sát hỗ trợ cùng các cơ quan liên quan. Với các trường hợp bất khả kháng như bị nợ lương, bạn có thể xem bài Bị nợ lương, bị ép làm thêm – xử lý thế nào?. Quy định chuyển việc hiện hành ở các diện khác được giải thích tại bài Cách chuyển việc hợp pháp tại Nhật.
So sánh yêu cầu tiếng Nhật và cách đánh giá
Chế độ cũ không có yêu cầu tiếng Nhật chung theo từng giai đoạn, dù một số ngành như điều dưỡng có yêu cầu riêng. Ikusei Shuro đặt ra ba mốc rõ ràng.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Yêu cầu khi nhập cảnh | Không có yêu cầu chung | Không yêu cầu ngay lúc nhập cảnh |
| Trước khi bắt đầu làm việc | Không có yêu cầu chung | A1: thi đạt hoặc học từ 100 giờ trở lên |
| Giữa kỳ | Theo từng giai đoạn thực tập | Thi năm thứ nhất, mức A1 trở lên |
| Mục tiêu cuối | Hoàn thành kế hoạch thực tập | A2.2 cùng kỹ năng đạt mức Tokutei 1 |
| Hỗ trợ học tập | Theo từng đơn vị | Bên nhận phải tạo cơ hội học A2 từ 100 giờ trở lên |
Theo ISA, người lao động không cần đạt kỳ thi A1 mới được nhập cảnh. Nếu chưa đạt, bạn học khóa tiếng Nhật từ 100 giờ trở lên trước khi bắt đầu làm việc. Ngoài ra, bên nhận phải tạo cơ hội để bạn học khóa A2, nhưng không bắt buộc tính giờ học là giờ làm việc. Mỗi ngành có thể đặt mức tiếng Nhật cao hơn, nên hãy hỏi kỹ yêu cầu của ngành mình dự định theo.
So sánh chi phí và mức độ bảo vệ người lao động
Ikusei Shuro đưa vào nhiều cơ chế để hạn chế chi phí cao và tình trạng đơn vị phái cử trục lợi. Đây là phần khác biệt có tác động trực tiếp đến túi tiền người lao động.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Phí phái cử người lao động phải trả | Theo quy định từng nước gửi và thỏa thuận hợp tác | Tối đa 2 tháng lương cơ bản; phần vượt do bên nhận hoặc cơ quan giám sát chịu |
| Biên bản ghi nhớ giữa hai chính phủ | Đã có với nhiều nước | Về nguyên tắc chỉ nhận từ nước đã ký biên bản ghi nhớ |
| Tổ chức giám sát | Tổ chức giám sát | Cơ quan giám sát hỗ trợ, tiêu chuẩn chặt hơn |
| Yêu cầu mới với công ty nhận | Theo quy định cũ | Nhiều điều kiện bổ sung (xem dưới đây) |
| Thuế thu nhập | Một số nước được miễn theo hiệp định thuế | Nói chung chịu thuế thu nhập và thuế cư trú |
Theo ISA, cơ quan giám sát hỗ trợ phải có kiểm toán viên bên ngoài, không được mất khả năng thanh toán, phải giám sát từ 2 công ty nhận trở lên và đáp ứng tỷ lệ nhân sự tối thiểu. Công ty nhận cũng chịu nhiều điều kiện mới:
- Không để người lao động bỏ trốn do lỗi của công ty hoặc cơ quan giám sát trong vòng 1 năm.
- Không cho nghỉ việc người cùng loại công việc trong vòng 1 năm, trừ trường hợp tự nguyện.
- Tuân thủ pháp luật về lao động, bảo hiểm xã hội và thuế.
- Không nhận lợi ích tài chính quá mức từ đơn vị phái cử.
- Giải thích điều kiện làm việc trực tiếp hoặc trực tuyến trước khi ký hợp đồng.
- Tham gia hội đồng của ngành.
Về thuế, ISA dẫn thông tin của cơ quan thuế rằng thu nhập của người lao động Ikusei Shuro nói chung không được miễn theo hiệp định thuế như một số thực tập sinh đến từ một số nước. Việc quy định này tác động thế nào với người Việt Nam cần hỏi trực tiếp đơn vị tư vấn hoặc cơ quan thuế.
Về chi phí tổng thể, bạn có thể tham khảo Tổng chi phí đi XKLĐ Nhật là bao nhiêu? và Làm sao để giảm chi phí khi đi Nhật theo diện lao động?. Quyền lợi chung được tóm tắt tại bài Quyền lợi người lao động Việt tại Nhật Bản.
So sánh con đường lên Tokutei Gino
Cả hai chế độ đều là bước đệm lên Tokutei Gino loại 1, nhưng điều kiện khác nhau rõ rệt. Đây là điểm mà nhiều người dễ bỏ qua khi so sánh.
| Tiêu chí | Thực tập sinh kỹ năng | Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Điều kiện lên Tokutei 1 | Hoàn thành tốt số 2 và công việc có liên quan | Đạt thi kỹ năng và thi tiếng Nhật |
| Miễn thi | Được miễn thi kỹ năng và tiếng Nhật | Không được miễn |
| Mức thi yêu cầu | Không phải thi | Kỹ năng đạt cấp 3 trở lên hoặc đánh giá Tokutei 1; tiếng Nhật tương đương A2.2 (JFT-Basic A2.2, JLPT N4) |
| Nếu chưa đạt | Không áp dụng | Có thể được ở thêm tối đa 1 năm để thi lại |
| Chuyển sang Tokutei giữa chừng | Không áp dụng | Có thể, nếu đạt thi và đã làm đủ một thời gian tại công ty hiện tại |
Theo ISA, việc miễn thi cho người hoàn thành tốt thực tập kỹ năng số 2 vẫn được giữ trong giai đoạn đầu, nhưng chỉ là biện pháp tạm thời. Vì vậy, người lao động theo chế độ mới nên tính trước việc chuẩn bị thi, thay vì mặc định sẽ được miễn.
Về Tokutei, bạn có thể xem điều kiện cụ thể ở bài Điều kiện đi Nhật theo diện Kỹ năng đặc định (Tokutei Gino). Lộ trình dài hạn được giải thích ở bài Tìm hiểu về visa đặc định số 2 và khả năng định cư tại Nhật. Sự khác nhau giữa hai diện visa có trong bài Visa Thực tập sinh kỹ năng (TITP) khác gì với visa Tokutei Gino?.
Hai hành trình minh họa theo thời gian
Bảng dưới đây đặt hai hành trình cạnh nhau để bạn hình dung khác biệt qua từng giai đoạn:
| Giai đoạn | Hành trình thực tập sinh kỹ năng | Hành trình Ikusei Shuro |
|---|---|---|
| Trước khi sang Nhật | Đào tạo theo đơn hàng, không có mốc tiếng Nhật chung | Đạt A1 hoặc học từ 100 giờ tiếng Nhật |
| Năm 1 | Thực tập số 1, có kế hoạch riêng | Bắt đầu kế hoạch 3 năm, thi năm thứ nhất |
| Năm 2 và 3 | Lên số 2 sau khi kế hoạch được chứng nhận | Tiếp tục kế hoạch; có thể chuyển công ty khi hết thời hạn hạn chế và đủ điều kiện |
| Hết thời gian | Lên số 3, hoặc lên Tokutei 1 nếu hoàn thành tốt số 2 (miễn thi tạm thời) | Thi kỹ năng và tiếng Nhật A2.2 để lên Tokutei 1 |
| Dài hạn | Tokutei 1 tối đa 5 năm, sau đó có thể lên Tokutei 2 | Tokutei 1 tối đa 5 năm, sau đó có thể lên Tokutei 2 |
(Bảng mang tính minh họa. Từ 1/4/2027, chỉ người đang ở Nhật hoặc kịp các mốc chuyển tiếp mới tiếp tục theo hành trình thực tập sinh kỹ năng; người mới sang Nhật sẽ đi theo Ikusei Shuro.)
Góc nhìn chuyên gia: bạn nên quan tâm điểm nào?
Từ kinh nghiệm tư vấn, mỗi nhóm người đọc nên chú ý những điểm khác nhau khi so sánh:
- Nếu bạn đang là thực tập sinh: bạn không bị buộc đổi sang chế độ mới. Điểm cần so sánh là hướng đi sau số 2: lên số 3, lên Tokutei hay đổi sang Ikusei Shuro. Hãy xem kỹ điều kiện về thời gian và việc miễn thi.
- Nếu bạn sắp đi và đi theo Ikusei Shuro: hãy chú ý hai điều. Một là yêu cầu tiếng Nhật theo mốc, nên cần học sớm. Hai là việc chuyển công ty không tự do như nhiều người hiểu, nên đừng chọn đơn hàng với kỳ vọng sẽ chuyển ngay.
- Nếu bạn quan tâm nhất đến chi phí và mức bảo vệ: trần phí phái cử 2 tháng lương và các điều kiện mới với công ty nhận là điểm cộng của Ikusei Shuro. Dù vậy, hãy luôn yêu cầu bảng kê chi phí bằng văn bản.
Ikusei Shuro không phải là chế độ “tốt hơn tuyệt đối”. Người lao động được thêm quyền chuyển công ty và lộ trình rõ ràng, nhưng đổi lại phải đạt các kỳ thi tiếng Nhật và kỹ năng, và chịu hạn mức theo ngành. Lựa chọn phù hợp phụ thuộc vào ngành, trình độ tiếng Nhật và mục tiêu dài hạn của bạn.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Ikusei Shuro có phải là chế độ tốt hơn thực tập sinh kỹ năng không?
Không thể nói tốt hơn một cách tuyệt đối. Ikusei Shuro có thêm quyền chuyển công ty, trần phí phái cử và lộ trình lên Tokutei rõ ràng. Đổi lại, người lao động phải đạt các mốc tiếng Nhật và kỹ năng, và không còn được miễn thi khi lên Tokutei như thực tập sinh hoàn thành tốt số 2.
Tôi có thể chuyển công ty ngay trong năm đầu không?
Nói chung là không. Chuyển theo nguyện vọng cá nhân cần làm đủ thời gian tối thiểu từ 1 đến 2 năm tùy ngành, cùng các điều kiện khác. Riêng trường hợp bị bạo hành, quấy rối hoặc vi phạm nghiêm trọng, bạn có thể được xem xét chuyển sớm hơn.
Phí đi theo Ikusei Shuro có rẻ hơn thực tập sinh kỹ năng không?
Ikusei Shuro giới hạn phí đơn vị phái cử thu của người lao động ở mức tối đa 2 tháng lương cơ bản, nhưng tổng chi phí thực tế còn phụ thuộc đơn hàng và đơn vị tư vấn. Hãy so sánh bảng kê chi phí cụ thể thay vì chỉ nhìn vào trần này.
Làm xong 3 năm Ikusei Shuro có bắt buộc lên Tokutei không?
Không bắt buộc, nhưng chế độ được thiết kế để người lao động tiếp tục lên Tokutei Gino loại 1. Nếu chưa đạt các kỳ thi cần thiết, theo ISA bạn có thể được ở thêm tối đa 1 năm để thi lại.
Gia đình có được đi cùng không?
Về nguyên tắc, Ikusei Shuro không cho phép mang theo gia đình. Điều này cũng tương tự thực tập sinh kỹ năng.
Kết luận
So sánh Ikusei Shuro và thực tập sinh kỹ năng cho thấy sự thay đổi lớn nhất nằm ở cách nhìn người lao động. Trước đây họ là người sang Nhật học nghề rồi mang kỹ năng về nước. Nay họ là người lao động được đào tạo để ở lại làm việc lâu dài. Mỗi điểm khác biệt đều có mặt được và mặt đánh đổi, nên bạn nên cân nhắc theo hoàn cảnh cụ thể của mình thay vì chỉ nghe nhận xét chung.
Để theo dõi những cập nhật mới nhất về việc làm, visa và cuộc sống tại Nhật Bản, bạn có thể đọc thêm các bài viết tại chuyên mục Column của Jobcircle Nippon.