1. Vì sao cần hiểu văn hoá ăn uống khi sống và làm việc tại Nhật?
Trong văn hoá Nhật Bản, ăn uống không đơn thuần là hoạt động sinh hoạt cá nhân mà còn là một hình thức giao tiếp xã hội quan trọng. Cách bạn bắt đầu bữa ăn, sử dụng đũa, trò chuyện trong lúc ăn hay kết thúc bữa ăn đều phản ánh thái độ tôn trọng tập thể và mức độ hiểu biết về văn hoá bản địa. Đối với người lao động và du học sinh Việt Nam, việc nắm rõ văn hoá trong ăn uống tại Nhật giúp tránh những tình huống hiểu lầm không đáng có, đồng thời tạo thiện cảm với đồng nghiệp, cấp trên và người xung quanh trong môi trường sống và làm việc hằng ngày.
Đặc biệt, trong môi trường công sở Nhật Bản, các bữa ăn chung như ăn trưa tại nhà ăn, ăn tối cùng nhóm làm việc hay tham gia tiệc công ty diễn ra khá thường xuyên. Nếu không hiểu rõ quy tắc ăn uống của người Nhật, người mới sang Nhật rất dễ cảm thấy lúng túng, thậm chí bị đánh giá là thiếu tinh tế dù không cố ý.
2. Quy tắc cơ bản trước – trong – sau bữa ăn tại Nhật
2.1. Trước khi ăn: tôn trọng nhịp chung của tập thể
Trước khi bắt đầu bữa ăn, người Nhật rất coi trọng yếu tố “đúng lúc”. Trong các bữa ăn tập thể, bạn không nên tự ý ăn trước khi mọi người đã sẵn sàng, đặc biệt là khi ăn cùng đồng nghiệp hoặc người lớn tuổi hơn. Việc chờ đợi không chỉ thể hiện phép lịch sự mà còn cho thấy bạn tôn trọng tập thể – một giá trị cốt lõi trong văn hoá Nhật Bản.
Ngoài ra, thói quen nói “Itadakimasu” trước khi ăn cũng mang ý nghĩa cảm ơn người nấu, người phục vụ và thực phẩm. Dù không bắt buộc đối với người nước ngoài, việc sử dụng câu nói này đúng lúc sẽ giúp bạn dễ dàng hòa nhập hơn trong đời sống sinh hoạt tại Nhật.
2.2. Trong bữa ăn: giữ thái độ vừa phải và nhịp ăn phù hợp
Trong văn hoá trong ăn uống tại Nhật, cách ăn quan trọng không kém món ăn. Người Nhật thường ăn với tốc độ vừa phải, tránh gây tiếng động lớn và hạn chế nói chuyện quá to trong lúc ăn. Khi ăn cùng người khác, việc sử dụng điện thoại liên tục có thể bị xem là thiếu tập trung và không tôn trọng người đối diện.
Việc quan sát và điều chỉnh nhịp ăn theo nhóm là một kỹ năng quan trọng, đặc biệt khi bạn ăn cùng đồng nghiệp hoặc cấp trên. Điều này cho thấy bạn hiểu được không khí chung của bữa ăn và biết cách ứng xử phù hợp trong môi trường tập thể.
2.3. Sau khi ăn: kết thúc bữa ăn một cách gọn gàng
Sau khi dùng bữa, người Nhật thường nói “Gochisousama deshita” để thể hiện sự trân trọng đối với bữa ăn vừa kết thúc. Đồng thời, bát đũa được đặt lại gọn gàng, thức ăn thừa được xử lý ngăn nắp. Những hành động này tuy nhỏ nhưng phản ánh rõ sự chỉn chu và tinh thần trách nhiệm cá nhân – yếu tố được đánh giá cao trong quy tắc ăn uống của người Nhật.
3. Quy tắc dùng đũa và những điều cần tránh
Trong văn hoá ăn uống tại Nhật, đũa không chỉ là dụng cụ ăn uống mà còn gắn liền với nhiều yếu tố văn hoá và tín ngưỡng. Vì vậy, cách sử dụng đũa đúng chuẩn là điều người nước ngoài nên đặc biệt lưu ý.
Khi không sử dụng, đũa nên được đặt lên gác đũa thay vì gác ngang miệng bát hoặc cắm thẳng vào bát cơm. Những hành động như dùng đũa chỉ trỏ người khác, đảo qua đảo lại món ăn để chọn hay truyền thức ăn trực tiếp từ đũa sang đũa đều bị xem là thiếu lịch sự. Theo các tài liệu hướng dẫn nghi thức sinh hoạt dành cho người nước ngoài tại Nhật, nhiều hành động này liên quan đến nghi lễ tang lễ và vì vậy cần tránh tuyệt đối trong bữa ăn hằng ngày.
Đối với người mới sang Nhật, cách tốt nhất để tránh sai sót là quan sát cách người Nhật xung quanh sử dụng đũa và làm theo. Khi không chắc chắn, việc đặt đũa xuống thay vì cầm lúng túng trên tay sẽ giúp bạn tránh những tình huống không thoải mái.
4. Văn hoá ăn uống trong môi trường công việc và tiệc công ty
Trong môi trường làm việc tại Nhật, bữa ăn thường được xem là một phần mở rộng của giao tiếp công việc. Khi đi ăn cùng đồng nghiệp hoặc cấp trên, bạn nên chú ý đến cách gọi món, thứ tự ăn uống và thái độ trong suốt bữa ăn. Việc tự ý gọi món quá đắt hoặc ăn uống quá thoải mái khi chưa hiểu rõ không khí chung có thể khiến người khác cảm thấy khó xử.
Trong các buổi tiệc công ty hoặc ăn uống sau giờ làm, việc rót đồ uống cho người khác trước là một phép lịch sự phổ biến. Khi được rót, bạn nên dùng tay giữ ly để thể hiện sự tôn trọng. Nếu không uống được rượu, bạn có thể từ chối một cách lịch sự.
Hiện nay, môi trường làm việc tại Nhật đã cởi mở hơn và ít ép buộc uống rượu như trước.
Về thanh toán, quy tắc ăn uống của người Nhật thường không bao gồm tiền tip. Tùy từng trường hợp, bữa ăn có thể được chia đều hoặc do người mời thanh toán. Khi không chắc chắn, việc quan sát và làm theo cách xử lý của đồng nghiệp Nhật là lựa chọn an toàn nhất.
5. Những tình huống ăn uống thường gặp trong đời sống hằng ngày
Trong sinh hoạt hằng ngày, người lao động và du học sinh Việt Nam thường xuyên ăn bento, mua đồ ăn tại cửa hàng tiện lợi hoặc sử dụng nhà ăn công ty. Trong những không gian này, việc ăn uống gọn gàng, phân loại rác đúng quy định và tránh gây mùi quá nồng là những điểm cần đặc biệt chú ý.
Đối với những người có dị ứng thực phẩm, ăn chay hoặc có hạn chế ăn uống vì lý do tôn giáo, việc thông báo rõ ràng ngay từ đầu là rất quan trọng. Chuẩn bị sẵn một cách diễn đạt ngắn gọn bằng tiếng Nhật sẽ giúp người đối diện hiểu và hỗ trợ bạn tốt hơn, đồng thời tránh những rủi ro không mong muốn.
Nhiều người Việt mới sang Nhật thường mắc các lỗi như ăn trước khi mọi người bắt đầu, dùng đũa chưa đúng cách hoặc quên nói lời kết thúc bữa ăn. Tuy nhiên, những lỗi này hoàn toàn có thể khắc phục nếu bạn hiểu và áp dụng đúng văn hoá trong ăn uống tại Nhật.
6. Câu hỏi thường gặp (FAQ)
6.1. Có bắt buộc phải nói “Itadakimasu” trước khi ăn không?
A: Không bắt buộc, đặc biệt đối với người nước ngoài, nhưng rất nên nói nếu có thể. Trong văn hoá trong ăn uống tại Nhật, “Itadakimasu” không chỉ mang nghĩa “mời ăn” mà còn thể hiện sự biết ơn đối với người nấu, người phục vụ và thực phẩm. Việc nói câu này trước bữa ăn cho thấy bạn có ý thức tôn trọng văn hoá Nhật Bản và những người xung quanh.
Trong môi trường công sở, nhà ăn hoặc khi ăn cùng người Nhật, việc nói “Itadakimasu” đúng lúc sẽ giúp bạn dễ tạo thiện cảm và được đánh giá là người có thái độ hòa nhã. Ngược lại, nếu bạn quên nói, người Nhật thường không trách móc, nhưng nếu chủ động sử dụng, đó sẽ là một điểm cộng nhỏ nhưng tích cực.
6.2. Nếu lỡ dùng đũa sai cách thì nên xử lý như thế nào?
A: Nếu bạn nhận ra mình đang dùng đũa chưa đúng, điều quan trọng nhất là giữ bình tĩnh và điều chỉnh lại ngay. Trong quy tắc ăn uống của người Nhật, người bản xứ hiểu rằng người nước ngoài không thể nắm rõ toàn bộ các quy tắc ngay từ đầu, vì vậy họ thường khá thông cảm với những sai sót nhỏ.
Khi nhận ra lỗi, bạn chỉ cần dừng hành động đó, đặt đũa xuống gọn gàng và tiếp tục ăn một cách chậm rãi hơn. Tránh cười đùa quá mức hoặc tỏ ra bối rối, vì thái độ tự nhiên và nghiêm túc sẽ giúp tình huống trở nên nhẹ nhàng hơn. Việc quan sát cách người Nhật xung quanh sử dụng đũa và làm theo là cách học nhanh và an toàn nhất.
6.3. Không uống rượu khi đi ăn hoặc dự tiệc công ty có bị đánh giá không?
A: Hiện nay, việc không uống rượu đã được chấp nhận rộng rãi hơn rất nhiều trong môi trường làm việc tại Nhật. Trước đây, rượu bia thường gắn liền với các buổi tiệc công ty, nhưng xu hướng hiện nay tôn trọng lựa chọn cá nhân hơn, đặc biệt đối với người nước ngoài.
Nếu bạn không uống được rượu, bạn có thể từ chối một cách lịch sự và rõ ràng. Thông thường, chỉ cần cầm ly nước ngọt hoặc trà và tham gia trò chuyện cùng mọi người là đủ để thể hiện tinh thần hòa đồng. Trong văn hoá Nhật Bản, thái độ tham gia và sự tôn trọng không khí chung quan trọng hơn việc bạn có uống rượu hay không.
7. Tổng kết
Hiểu và thực hành đúng văn hoá trong ăn uống tại Nhật là một trong những bước quan trọng giúp người lao động và du học sinh Việt Nam hòa nhập tốt hơn với cuộc sống tại Nhật Bản. Thông qua cách bắt đầu bữa ăn, sử dụng đũa, trò chuyện trong lúc ăn và kết thúc bữa ăn một cách gọn gàng, mỗi cá nhân đều có thể thể hiện sự tôn trọng đối với tập thể và môi trường xung quanh. Những hành động tưởng chừng nhỏ này lại phản ánh rõ nét tác phong, ý thức và mức độ hiểu biết về văn hoá Nhật Bản.
Bên cạnh đó, việc nắm rõ quy tắc ăn uống của người Nhật trong các bối cảnh khác nhau như ăn trưa công sở, tiệc công ty hay sinh hoạt hằng ngày sẽ giúp bạn tránh được những sai sót không đáng có. Khi hiểu đúng và làm đúng, bạn không chỉ cảm thấy tự tin hơn trong giao tiếp mà còn dễ dàng tạo thiện cảm với đồng nghiệp, cấp trên và người bản xứ. Đây cũng là yếu tố quan trọng hỗ trợ quá trình làm việc ổn định và lâu dài tại Nhật.
Hy vọng bài viết này sẽ hỗ trợ cung cấp cho bạn những thông tin cần thiết và dễ hiểu về văn hoá ăn uống tại Nhật Bản, giúp bạn chủ động hơn trong sinh hoạt, học tập và làm việc mỗi ngày.
Nếu bạn quan tâm đến các chủ đề liên quan đến việc làm, đời sống và văn hoá Nhật Bản, bạn có thể tìm hiểu thêm nhiều bài viết hữu ích khác tại chuyên mục của JobCircle Nippon:
👉 https://jobcirclenippon.vn/column/
Việc trang bị kiến thức văn hoá ngay từ đầu sẽ giúp bạn rút ngắn thời gian hòa nhập, xây dựng hình ảnh tích cực và tự tin hơn trên hành trình sinh sống và làm việc tại Nhật Bản.