Tóm tắt nhanh: Theo nguyên tắc của chế độ Ikusei Shuro, Nhật Bản chỉ nhận lao động từ nước đã ký bản ghi nhớ hợp tác (MOC) với mình. Đến ngày 16/10/2026, năm nước đã ký là Thái Lan, Uzbekistan, Sri Lanka, Lào và Đông Timor. Việt Nam chưa nằm trong danh sách này, mới có danh sách tạm thời các đơn vị phái cử được đăng ngày 13/10/2026. Người lao động nên kiểm tra theo chuỗi: bản ghi nhớ hợp tác, đơn vị phái cử được công nhận, cơ quan giám sát hỗ trợ có giấy phép, kế hoạch Ikusei Shuro được chứng nhận và cuối cùng là bảng chi phí, với trần phí phái cử là 2 tháng lương cơ bản.
Chế độ Ikusei Shuro bắt đầu từ ngày 1/4/2027, nên người lao động có thể bắt đầu nhận lời mời đăng ký đơn hàng từ bây giờ. Câu hỏi quan trọng nhất không phải là đơn hàng nào lương cao, mà là đơn vị đứng sau đơn hàng đó có đủ tư cách hợp lệ hay không. Trong chế độ mới, tư cách này được kiểm soát ở nhiều tầng, từ hai chính phủ cho đến từng cơ quan giám sát và từng doanh nghiệp.
Bài viết này giải thích các tầng kiểm soát đó bằng ngôn ngữ dễ hiểu. Nội dung gồm bản ghi nhớ hợp tác giữa hai nước là gì, tình hình ký kết mới nhất, tình trạng của Việt Nam, cơ quan giám sát hỗ trợ khác gì tổ chức giám sát cũ, cách kiểm tra trần phí phái cử và những dấu hiệu cảnh báo. Thông tin dựa trên các trang chính thức của Cục Quản lý xuất nhập cảnh Nhật Bản (ISA) và Cơ quan Hỗ trợ thực tập sinh kỹ năng (OTIT), cập nhật đến ngày 16/10/2026.
Bài viết không giới thiệu hay xếp hạng công ty cụ thể. Mục tiêu là giúp bạn tự kiểm tra được bất kỳ đơn vị nào đang mời bạn đăng ký.
Bản ghi nhớ hợp tác (MOC) là gì và vì sao quan trọng?
Bản ghi nhớ hợp tác (MOC, tiếng Nhật là 協力覚書) là thỏa thuận hợp tác giữa chính phủ Nhật Bản và chính phủ nước gửi lao động. Theo ISA, mục đích là bảo vệ người lao động và vận hành chế độ đúng quy định, thông qua việc loại bỏ đơn vị phái cử không hợp lệ và bảo đảm các quy định về mức phí người lao động phải trả.
Điểm quan trọng nhất là nguyên tắc chỉ nhận lao động từ nước đã ký MOC. Nếu chưa có MOC, người lao động của nước đó về nguyên tắc chưa thể sang Nhật theo Ikusei Shuro. ISA nêu đây là bước tăng cường nhằm loại bỏ đơn vị phái cử không hợp lệ.
Để hình dung MOC quy định những gì, bảng dưới đây tóm tắt nội dung của MOC đầu tiên về Ikusei Shuro, ký với Thái Lan ngày 2/6/2026:
| Bên | Cam kết chính |
|---|---|
| Phía Nhật Bản | Cấp phép cho cơ quan giám sát hỗ trợ và chứng nhận kế hoạch Ikusei Shuro đúng quy định; thông báo cho phía bạn khi thu hồi giấy phép hoặc chứng nhận; điều tra và báo kết quả khi nhận được tố cáo về doanh nghiệp tiếp nhận không phù hợp |
| Phía nước gửi | Công nhận đơn vị phái cử theo tiêu chuẩn của MOC; thông báo khi thu hồi công nhận; điều tra và báo kết quả khi phía Nhật tố cáo đơn vị phái cử không phù hợp |
| Cả hai bên | Tham vấn định kỳ khi cần; hợp tác có hiệu lực kể từ ngày ký |
(Nội dung theo thông cáo báo chí của ISA ngày 4/6/2026 về MOC với Thái Lan. Chi tiết của các MOC với nước khác có thể khác, nên cần xem từng văn bản trên trang của ISA.)
Nhờ cơ chế này, một đơn vị phái cử bị phát hiện vi phạm có thể bị nước gửi thu hồi công nhận, và thông tin được chia sẻ trực tiếp cho phía Nhật Bản. Đó là lớp bảo vệ mà người lao động trước đây không có.
Tình hình ký kết bản ghi nhớ hợp tác đến ngày 16/10/2026
Bảng dưới đây tổng hợp từ trang của ISA và OTIT. Thái Lan là nước đầu tiên ký MOC Ikusei Shuro. Việt Nam được đưa vào bảng để bạn đối chiếu:
| Nước | Ngày ký MOC | Danh sách đơn vị phái cử |
|---|---|---|
| Thái Lan | 2/6/2026 | Danh sách chính thức (cập nhật 9/10/2026) |
| Uzbekistan | 29/6/2026 | Danh sách chính thức (18/8/2026) |
| Sri Lanka | 23/7/2026 | Danh sách chính thức (17/9/2026) |
| Lào | 31/8/2026 | Danh sách chính thức (2/9/2026) |
| Đông Timor | 13/10/2026 | Mới có danh sách tạm thời (11/6/2026) |
| Việt Nam | Chưa ký | Danh sách tạm thời (13/10/2026) |
Ngoài ra, OTIT còn đăng danh sách tạm thời của mười nước khác chưa ký MOC, gồm Indonesia, Campuchia, Kyrgyzstan, Tajikistan, Nepal, Pakistan, Bangladesh, Bhutan, Philippines và Myanmar.
Với Việt Nam, bức tranh đến ngày 16/10/2026 như sau:
- Đã có MOC cho chế độ cũ: hai nước đã có MOC về thực tập sinh kỹ năng từ năm 2017 và cả MOC về Tokutei Gino.
- Chưa có MOC cho Ikusei Shuro: ngày ký của Việt Nam chưa có trong danh sách của ISA.
- Đã có danh sách tạm thời: OTIT giải thích rằng danh sách tạm thời được nước gửi nộp khi hai bên đang trong quá trình đàm phán MOC. ISA không công bố cụ thể nước nào đang đàm phán, nên chưa thể biết khi nào Việt Nam ký.
- Cơ quan đầu mối phía Việt Nam: là Cục Quản lý lao động ngoài nước thuộc Bộ Nội vụ.
Trong lúc chờ MOC, bạn có thể tìm hiểu các hướng đi khác. Bài Những thay đổi chính sách XKLĐ Nhật năm 2025 cung cấp bối cảnh chính sách chung. Hai bài Thực tập sinh kỹ năng Nhật Bản là gì? và Điều kiện đi Nhật theo diện Kỹ năng đặc định (Tokutei Gino) giải thích hai chế độ mà Việt Nam đã có MOC. Sự khác nhau giữa hai diện visa có trong bài Visa Thực tập sinh kỹ năng (TITP) khác gì với visa Tokutei Gino?.
Chuỗi kiểm tra từ chính phủ đến doanh nghiệp
Một đơn hàng Ikusei Shuro hợp lệ cần đi qua nhiều tầng. Bạn có thể dùng bảng dưới đây như một danh sách kiểm tra:
| Tầng | Cần kiểm tra | Nơi tra cứu | Tình hình với Việt Nam (16/10/2026) |
|---|---|---|---|
| 1. Hai chính phủ | Nước của bạn đã ký MOC Ikusei Shuro chưa | Trang “Bản ghi nhớ hợp tác về Ikusei Shuro” của ISA | Chưa ký |
| 2. Đơn vị phái cử | Đơn vị có nằm trong danh sách công nhận của nước gửi không | Trang danh sách đơn vị phái cử Ikusei Shuro của OTIT | Mới có danh sách tạm thời |
| 3. Cơ quan giám sát hỗ trợ | Cơ quan phía Nhật có giấy phép chưa, có kiểm toán viên bên ngoài không | OTIT, sau khi giấy phép được cấp | Giấy phép chỉ được cấp sau khi có danh sách chính thức |
| 4. Kế hoạch Ikusei Shuro | Kế hoạch 3 năm của bạn đã được chứng nhận chưa | Công ty tiếp nhận và OTIT | Phụ thuộc vào các tầng trên |
| 5. Hợp đồng và chi phí | Bảng kê chi phí có vượt trần 2 tháng lương không | Hợp đồng, bảng kê bằng văn bản | Cần kiểm tra theo từng đơn hàng |
Điểm mấu chốt nằm ở mối liên hệ giữa các tầng. Theo OTIT, cơ quan giám sát hỗ trợ khi xin giấy phép phải nêu tên đơn vị phái cử của nước mình định nhận. Nhưng giấy phép chỉ được cấp sau khi nước gửi nộp danh sách chính thức theo MOC. Nếu một đơn vị phái cử có tên trong danh sách tạm thời nhưng không có tên trong danh sách chính thức, hoặc nước đó không ký được MOC, thì giấy phép không thể cấp với đơn vị phái cử đó.
Nói cách khác, một lời hứa “chắc chắn xuất cảnh” từ một nước chưa có MOC chưa dựa trên căn cứ đầy đủ. Bạn nên hỏi đơn vị tư vấn họ đang ở tầng nào của chuỗi này.
Cơ quan giám sát hỗ trợ khác tổ chức giám sát cũ như thế nào?
Cơ quan giám sát hỗ trợ (監理支援機関) là đơn vị phía Nhật Bản đóng vai trò ghép nối, giám sát doanh nghiệp tiếp nhận và hỗ trợ, bảo vệ người lao động. Đây là phiên bản thay thế cho tổ chức giám sát (監理団体) của chế độ thực tập sinh kỹ năng, với tiêu chuẩn chặt hơn. Theo ISA, tổ chức giám sát cũ không tự động trở thành cơ quan giám sát hỗ trợ mà phải xin giấy phép mới.
| Tiêu chí | Tổ chức giám sát (chế độ cũ) | Cơ quan giám sát hỗ trợ (Ikusei Shuro) |
|---|---|---|
| Giấy phép | Giấy phép tổ chức giám sát | Phải xin giấy phép mới |
| Kiểm toán bên ngoài | Chưa có yêu cầu này | Bắt buộc có kiểm toán viên bên ngoài |
| Tình hình tài chính | Chưa có yêu cầu này | Không được mất khả năng thanh toán (nợ vượt tài sản) |
| Số doanh nghiệp giám sát | Chưa có yêu cầu này | Về nguyên tắc từ 2 doanh nghiệp trở lên |
| Nhân sự | Chưa có yêu cầu này | Ít nhất 2 nhân viên thường trực, và số nhân viên phải vượt số doanh nghiệp chia 8 và số lao động chia 40 |
| Vai trò khi chuyển công ty | Không áp dụng (về nguyên tắc không cho chuyển theo nguyện vọng) | Phối hợp với các cơ quan liên quan khi người lao động xin chuyển |
(Theo Q&A về chế độ Ikusei Shuro của ISA, các mục “Chưa có yêu cầu này” là điều kiện ISA nêu là mới của chế độ Ikusei Shuro. Một số ngành còn có tiêu chuẩn bổ sung riêng.)
Về kiểm toán viên bên ngoài, ISA đặt ra ba yêu cầu chính. Người này phải qua khóa đào tạo. Người này phải là luật sư, chuyên gia tư vấn lao động và bảo hiểm xã hội, hành chính thư sĩ hoặc người có hiểu biết tương đương về Ikusei Shuro. Người này cũng không được có quan hệ mật thiết với các doanh nghiệp được giám sát. Mục đích là bảo đảm tính độc lập.
Ngoài ra, ISA có cơ chế khuyến khích. Nếu cơ quan giám sát hỗ trợ được đánh giá ưu tú và doanh nghiệp tiếp nhận cũng ưu tú, đồng thời nằm ở địa phương ngoài các vùng đô thị lớn, doanh nghiệp đó được nhận số lao động gấp ba lần mức cơ bản. Tuy vậy, bạn nên tự hỏi cơ quan giám sát của mình đạt tiêu chuẩn gì thay vì chỉ nghe lời quảng cáo.
Bạn có thể đặt ba câu hỏi đơn giản cho đơn vị tư vấn: cơ quan giám sát hỗ trợ của tôi có giấy phép chưa, số giấy phép là gì, và kiểm toán viên bên ngoài là ai.
Trần phí phái cử 2 tháng lương: cách kiểm tra
Một thay đổi quan trọng bảo vệ túi tiền của người lao động là giới hạn phí phái cử. Theo ISA, tổng các khoản phí mà đơn vị phái cử thu của người lao động không được vượt quá 2 tháng lương cơ bản do doanh nghiệp Nhật Bản trả. Phần vượt quá do doanh nghiệp tiếp nhận hoặc cơ quan giám sát hỗ trợ chịu.
Công thức kiểm tra đơn giản là: phí tối đa = lương cơ bản hằng tháng theo hợp đồng × 2. Ví dụ minh họa với lương cơ bản giả định 170.000 yên/tháng, tổng phí đơn vị phái cử được thu không quá 340.000 yên. Đây chỉ là ví dụ tính toán, không phải mức phí thực tế của bất kỳ đơn hàng nào.
Ngoài ra, doanh nghiệp tiếp nhận không được nhận lợi ích tài chính quá mức từ đơn vị phái cử, và phải giải thích điều kiện làm việc cho người lao động trực tiếp hoặc trực tuyến trước khi ký hợp đồng. Khi kiểm tra chi phí, hãy yêu cầu:
- Bảng kê chi tiết từng khoản phí bằng văn bản.
- Lương cơ bản hằng tháng ghi trong hợp đồng, để tính trần.
- Biên lai cho mọi khoản đã nộp, ghi rõ tên đơn vị nhận.
Để so sánh các khoản chi phí thường gặp, bạn có thể tham khảo bài Tổng chi phí đi XKLĐ Nhật là bao nhiêu? và bài Làm sao để giảm chi phí khi đi Nhật theo diện lao động?.
Dấu hiệu cảnh báo cần dừng lại hỏi kỹ
Dựa trên các quy định ở trên, những tình huống sau nên khiến bạn dừng lại và yêu cầu giải thích bằng văn bản:
- Cam kết chắc chắn xuất cảnh theo Ikusei Shuro từ Việt Nam trong khi Việt Nam chưa có MOC cho chế độ này.
- Yêu cầu nộp tiền “giữ chỗ” hoặc “đặt cọc” khi chưa có bảng kê chi phí và hợp đồng rõ ràng.
- Tổng phí vượt quá 2 tháng lương cơ bản mà không giải thích phần nào do bên khác chịu.
- Không cung cấp được số giấy phép của cơ quan giám sát hỗ trợ hoặc tên đơn vị phái cử trong danh sách công nhận.
- Hợp đồng hoặc bảng chi phí không có bản tiếng Việt hoặc bị yêu cầu ký khi chưa hiểu nội dung.
- Nộp tiền vào tài khoản cá nhân thay vì tài khoản của đơn vị có tư cách pháp nhân.
Nếu bạn gặp khó khăn sau khi sang Nhật, OTIT có trang hỗ trợ bằng tiếng Việt tại địa chỉ otit.go.jp/trainee/vi/ và kênh tiếp nhận thông tin tố cáo về tổ chức giám sát. Bạn cũng nên nắm rõ quyền lợi của mình qua bài Quyền lợi người lao động Việt tại Nhật Bản và cách xử lý khi gặp vấn đề tại bài Bị nợ lương, bị ép làm thêm – xử lý thế nào?.
Góc nhìn chuyên gia: nên làm gì trong lúc Việt Nam chưa ký MOC?
Từ kinh nghiệm tư vấn, tình huống hiện tại đòi hỏi sự thận trọng hơn là hoảng loạn. Có thể chia thành ba hướng:
- Nếu bạn chưa đăng ký đơn hàng nào: hãy tìm hiểu cả các hướng đi khác đang có MOC với Việt Nam, như Tokutei Gino, và theo dõi trang của ISA về tiến độ MOC. Tránh nộp phí cho đơn hàng Ikusei Shuro khi chưa thấy thông tin xác nhận.
- Nếu bạn đã đăng ký đơn hàng thực tập sinh kỹ năng: hãy xác nhận bằng văn bản hồ sơ của bạn đi theo chế độ nào và có kịp các mốc chuyển tiếp 31/3/2027 và 30/6/2027 hay không.
- Nếu bạn đã được mời đăng ký Ikusei Shuro: hãy dùng bảng kiểm tra năm tầng ở trên để hỏi đơn vị tư vấn họ đang ở tầng nào. Một đơn vị tin cậy sẽ sẵn sàng trả lời rõ ràng và bằng văn bản.
Dù ở nhóm nào, hãy nhớ rằng tình hình MOC thay đổi theo từng tuần. Trang của ISA vừa được cập nhật ngày 13/10/2026 và danh sách của OTIT tiếp tục có thay đổi, nên bạn nên kiểm tra lại trước mỗi quyết định nộp tiền.
Câu hỏi thường gặp (FAQ)
Việt Nam đã ký bản ghi nhớ hợp tác Ikusei Shuro với Nhật Bản chưa?
Chưa. Đến ngày 16/10/2026, trang của ISA ghi nhận năm nước đã ký là Thái Lan, Uzbekistan, Sri Lanka, Lào và Đông Timor. Việt Nam mới có danh sách tạm thời các đơn vị phái cử, được OTIT đăng ngày 13/10/2026.
Chưa có bản ghi nhớ hợp tác thì người Việt có đi Ikusei Shuro được không?
Theo nguyên tắc của ISA, Nhật Bản chỉ nhận lao động từ nước đã ký MOC, nên về nguyên tắc chưa thể. Tuy nhiên đây là tình hình tại thời điểm viết bài, và có thể thay đổi khi hai nước ký MOC. Bạn nên theo dõi trang chính thức của ISA.
Đơn vị phái cử “được công nhận” nghĩa là gì?
Là đơn vị được chính phủ nước gửi công nhận theo tiêu chuẩn của MOC, và tên được đưa vào danh sách chính thức gửi cho phía Nhật Bản. Danh sách này được OTIT đăng tải. Một đơn vị chỉ có tên trong danh sách tạm thời chưa phải là đơn vị đã được công nhận chính thức.
Phí phái cử tối đa là bao nhiêu?
Tối đa 2 tháng lương cơ bản hằng tháng do doanh nghiệp Nhật Bản trả. Phần vượt quá do doanh nghiệp tiếp nhận hoặc cơ quan giám sát hỗ trợ chịu, không phải do người lao động.
Tổ chức giám sát cũ có tự động thành cơ quan giám sát hỗ trợ không?
Không. Theo ISA, tổ chức giám sát của chế độ cũ phải xin giấy phép mới để trở thành cơ quan giám sát hỗ trợ, và phải đáp ứng các tiêu chuẩn chặt hơn như kiểm toán viên bên ngoài.
Kết luận
Trong chế độ Ikusei Shuro, uy tín của một đơn hàng không còn chỉ dựa vào lời giới thiệu. Uy tín đó dựa trên một chuỗi giấy tờ có thể kiểm chứng: bản ghi nhớ hợp tác giữa hai chính phủ, danh sách đơn vị phái cử được công nhận, giấy phép của cơ quan giám sát hỗ trợ và bảng chi phí rõ ràng. Với Việt Nam, chuỗi này vẫn đang được hoàn thiện, nên sự thận trọng và việc yêu cầu thông tin bằng văn bản là cách bảo vệ bản thân hiệu quả nhất.
Để theo dõi những cập nhật mới nhất về việc làm, visa và cuộc sống tại Nhật Bản, bạn có thể đọc thêm các bài viết tại chuyên mục Column của Jobcircle Nippon.